
Dersa Sandînîstan li ser bûrokrasî, desthilat û tunebûna çavdêriya gelêrî
Di Tîrmeha 2026an de, çil û heft sal piştî serkeftina şoreşa Sandînîst û hilweşîna dîktatoriya Somoza, Daniel Ortega ragihand ku dê li Nîkaraguayê êdî hilbijartinên nû nebin. Ew mirovê ku wekî yek ji rêberên şoreşeke gelêrî ya ku dîktatoriyeke malbatî ya bi piştgiriya DYAyê hilweşand ket nav dîrokê, îro serokatiya rejîmeke dike ku li dora desthilateke malbatî ya nû dizivire; jina wî Rosario Murillo posta “hevserokê” digire, di nav tengbûna domdar a qadên xebata siyasî ya serbixwe de.
Dibe ku ev veguherîn wekî paradokseke dîrokî ya dijwar xuya bike: şoreşeke li dijî desthilata malbata Somoza ku bi rejîmeke ku navê wê bi malbata Ortega–Murillo ve girêdayî ye diqede.
Lê kurtkirina mijarê tenê bi kesayeta Ortega, tê wateya windakirina dersa herî girîng. Pirsgirêk ne tenê ew e ku rêberekî şoreşger bû desthilatdarekî otorîter, belkî ew pirsa berfirehtir e ku ezmûna Nîkaraguayê derdixe holê:
Şoreş çawa, dema ku saziyên wan ji bingeha xwe ya civakî qut dibin, dibin cîhazên dewletê ku xema wan a sereke parastina desthilatê ye, ne berfirehkirina beşdariya wan girseyên ku ew afirandin?
Ji şoreşê ber bi dewletê
Şoreşa Sandînîst a 1979an yek ji demên herî berbiçav ên têkoşîna rizgariyê ya sedsala bîstan bû. Wê dîktatoriya Somoza ya ku bi dehan salan li Nîkaraguayê hukim kiribû hilweşand – dîktatoriyek ku berjewendiyên wê bi elîtên aborî yên herêmî û bi piştgiriya siyasî û leşkerî ya DYAyê ve girêdayî bûn.
Eniya Sandînîst a Rizgariya Neteweyî di nav hêviyên gelêrî yên mezin de hat ser desthilatê. Wê soz dabû ku bi têkoşîna li dijî nexwendinê, berfirehkirina xizmetên tenduristî û perwerdeyê, ji nû ve belavkirina samanê û dawîanîna girêdayîbûna siyasî û aborî ya bi Washingtonê re, civakeke dadperwertir ava bike.
Lê şoreşa Sandînîst di hawîrdoreke navneteweyî ya dijmin de çêbû.
DYAyê serkeftina Sandînîstan wekî tehdîdek li ser berjewendiyên xwe li Amerîkaya Navîn dît, ji ber vê yekê piştgirî da şerê Kontrayan li dijî hikûmeta nû, û ambargoyeke aborî û zextên siyasî yên ku bi salan dom kirin ferz kirin.
Ev faktor nayê paşguhkirin. Emperyalîzma amerîkî di qelskirin û dorpêçkirina ezmûna Sandînîst de roleke bingehîn lîst.
Lê di heman demê de, destwerdana derve nikare bibe tenê ravekirina hemû krîzên şoreşê. Ezmûnên şoreşgerî ne tenê bi dijminên xwe yên derve re rû bi rû ne; ew herwiha bi xetera veguherîna hundirîn re rû bi rû ne, dema ku saziyên ji têkoşîna gelêrî çêbûne dest bi qutbûna ji civaka ku ew afirandine dikin.
Dema rêberî cihê girseyan digire
Ezmûna Nîkaraguayê pirsgirêkeke dîrokî eşkere dike ku gelek tevgerên şoreşger pê re rû bi rû man: pirsgirêka bûrokrasiyê û veguherîna cîhaza dewletê bo hêzeke ji civakê serbixwe.
Dema tevgereke şoreşger bi ser dikeve û saziyên dewletê digire, nakokiyeke bingehîn derdikeve holê: gelo dewlet dibe amûrek di destê girseyan de ji bo rêxistinkirina guhertina civakî, an hêdî hêdî dibe navendeke desthilatê ku cihê beşdariya gelêrî digire?
Xeter dest pê dike dema ku girse ji aktorê sereke yê pêvajoya şoreşgerî dibin tenê temaşevanên ku ji wan tê xwestin ku biryarên rêberiyê bipejirînin.
Wê demê partî cihê tevgerê digire, dewlet cihê civakê, û rêberî cihê girseyan. Cewhera lêderketinê li vir e.
Sosyalîzm, ji perspektîfeke şoreşger, ne tenê xwedîbûna dewletê ya desthilatê an rûbirûbûna emperyalîzmê ye. Cewhera projeya sosyalîst ew e ku çînên gelêrî bi xwe bibin xwediyên biryarê, bi rêya rêxistinbûna xwe ya serbixwe û şiyana xwe ya çavdêrîkirin û lêpirsîna ji nûnerên xwe.
Ji berxwedana li dijî emperyalîzmê ber bi rewakirina desthilatê
Bê guman dîroka DYAyê li Amerîkaya Latîn tijî destwerdan, derbeyên leşkerî û piştgiriya dîktatoriyên ku xizmeta berjewendiyên wê kirine ye. Nîkaragua bi xwe yek ji mînakên herî berbiçav bû.
Lê çepa şoreşger nikare bikeve wê xeletiyê ku dijemperyalîzmê bike hincet ji bo qebûlkirina her siyasetekê ku hikûmeteke ku dirûşmên dijemperyalîst bilind dike dimeşîne.
Rizgariya neteweyî bêyî rizgariya civakî û siyasî temam nabe.
Rûbirûbûna Washingtonê nayê wateya bêdengkirina karker, xwendekar an dijberan.
Û bilindkirina dirûşmên şoreşê desthilatê naxe ser rexne û lêpirsînê.
Şoreşa ku şiyana girseyan a çavdêrî û rexnekirina rêberiya xwe winda dike, dest bi windakirina cewhera xwe dike, her çend sembol û dirûşmên wê bilind bimînin jî.
Nîkaragua: dersek ku ji Nîkaraguayê derbas dibe
Ezmûna Sandînîst ne rewşeke yekane ye di dîrokê de.
Di seranserê sedsala bîstan de, cîhanê gelek ezmûn dîtin ku bi şoreşên gelêrî yên rastîn dest pê kirin, lê bi rejîmên bûrokratîk ên ku rê li ber beşdariya girseyî girtin bi dawî bûn, ku tê de saziyên şoreşê bûn saziyên dewletê yên ku berdewamiya xwe diparêzin.
Pirsgirêk ne xewna edaleta civakî bû, ne jî têkoşîna li dijî serdestiya derve, belkî avakirina cîhazên desthilatê yên ji civakê qetiyayî bû.
Ji ber vê yekê pirsa ku Nîkaragua derdixe ne tenê ev e:
Çima Ortega bû ya ku îro ye?
Belkî pirseke girîngtir:
Em çawa şoreşê ji veguherîna bo desthilateke li ser şoreşê biparêzin?
Ji Amerîkaya Latîn heta Sûriyeyê: pirsa çepa şoreşger
Ji bo çepa şoreşger li herêma me, ezmûna Nîkaraguayê girîngiyeke taybet hildigire.
Li herêma me jî tevgerên rizgariya neteweyî bi nakokiyên wekhev re rû bi rû man: rejîmên ku dirûşmên berxwedana li dijî kolonyalîzm û emperyalîzmê bilind kirin, lê di heman demê de gelên xwe çewisandin û rê li ber her serbixwebûneke siyasî an civakî ya girseyan girtin.
Hevkêşeya şoreşgerî nikare ev be: “Em li dijî dijminê xwe yê derve berxwedanê dikin, ji ber vê yekê mafê me heye ku li hundir biçewisînin.”
Rizgariya rastîn rizgariya neteweyî li hember rizgariya civakî danayne, belkî wan bi hev ve girê dide.
Şoreşa ku hêzeke derve têk dibe lê rê li ber gelê xwe digire ku xwe birêxistin bike, rexne bike û lêpirsînê bike, tenê nîvê erka xwe pêk aniye – û bi destên xwe gora pêvajoya şoreşgerî bi xwe kolaye.
Parastina şoreşê tê wateya parastina giyanê wê
Parastina mîrata şoreşa Sandînîst nayê wateya parastina her tiştê ku rêberiya wê ya paşê bi navê wê kiriye.
Herwiha rexnekirina Ortega nayê wateya dubarekirina gotara hêzên emperyalîst ên ku di dîrokê de mijarên demokrasî û mafên mirovan wekî amûrên xizmeta berjewendiyên xwe bikar anîne.
Helwesta şoreşgerî ya rastîn her duyan bi hev re red dike. Şoreş ne tenê hikûmet e, partî ne dewlet e, û rêber ne gel e.
Şoreş tenê dema ku girse dikarin xwe birêxistin bikin, beşdar bibin, rexne bikin, lêpirsînê bikin û welêt birêve bibin – bi avakirina organên desthilata xwe û rêxistinên xwe ji jêr ve – zindî dimîne.
Xetera herî mezin li ser şoreşê ne tenê dijminên wê ne ku dixwazin wê têk bibin, belkî ew dem e ku rêberiya şoreşger dest bi qutbûna ji girseyên gelêrî yên ku şoreş çêkirin, û tirsa ji wan, dike.
Amadekirin: Desteya Nivîsînê ya Eniya Pêşîn (El-Xet El-Emamî)
