
Şam – Xeta Pêşîn
Di navbera lêçûnên giran ên dermanên alîkar û barê rêwîtî û mayînê de, nexweşên penceşêrê yên ji çînên kedkar û gelêrî yên Sûriyeyê her roj şerekî ku ji nexweşiyê bi xwe derbas dibe dikin. Di bin hilweşîna aborî û daketina hêza kirînê de – ku li gorî jimareyên Banka Cîhanê xizanî gihîştiye %90 ê Sûriyeyiyan – û vekişîna dewletê ji rola xwe ya civakî û paşguhkirina sîstema tenduristiyê ya giştî di berjewendiya siyasetên neolîberal de, nexweşên xizan li ber çarenûsa xwe hatin hiştin, di heman demê de dermankirinên nûjen di destê mîrên şer û dewlemendan de dimînin.
Bi teşxîsê re, êşa kedkarê sûrî bi dojeha lêçûnan dest pê dike. Her çend desthilat ragihîne ku dozên dermankirina kîmyewî li nexweşxaneyên hikûmî belaş in, lê lêçûnên dermanên alîkar û muayeneyan vê xeyalê eşkere dikin. Li Tertûsê, Amir, karkerê berê yê kargeheke elektrîkê ku bi penceşêra pişikê ketiye, trajediya çîna karker nîşan dide: dozeke belaş distîne, lê neçar dimîne dermanekî alîkar bi qasî 1.4 milyon lîreyên sûrî (nêzîkî 100 dolar) bikire, ku carinan mehê du caran dubare dibe. Bê kar û bê tu ewlehiya civakî, ew li hember çavbirçîtiya bazara dermanan bêparastin dimîne.
Kirêtiya newekheviya çînî û neheqiya belavkirina erdnîgarî ya xizmetguzariyan di rewşa Mihemed de, ku bi penceşêra devê ketiye û ji gundewarê Hemayê ye, bi zelalî xuya dibe. Xizankirina sîstematîk û lêçûnên giran ên veguhastinê ber bi navendên bajaran ve ew neçar kir ku li gundê xwe bimîne, nikaribe dermankirinê bidomîne, û bi bêdengî li ber êş û tevliheviyên nexweşiyê bimîne. Diya wî hovîtiya vê sîstema aborî û siyasî bi hevokeke giran kurt kir: “Mirin ji dermankirinê erzantir e.”
Bar ne tenê derman e; ew digihîje muayeneyên wêneyî yên pêşketî (wekî MRI û CT), ku niha bi sedan dolaran tên bihakirin, û lêçûnên veguhastin û mayînê li Şamê, ku xizmetguzarî li wir kom bûne. Bihayê odeyên otelên sade di navbera 30 û 120 dolaran de ji bo şevekê ye, ku dahatên malbatên kêmdahat tune dike.
Êşa keçika biçûk Îman û bavê wê vê xwînmijandinê nîşan dide: rêwîtiyek tenê ji Lazqiyê heta Şamê ji bo dermankirinê tevahiya mûçeya wî ya mehane wekî karmend (nêzîkî 100 dolar) dixwe, û ew nikare hêmanên herî bingehîn ên jiyanê ji malbata xwe re dabîn bike, di nebûna her tezmînat an cihê mayînê yê belaş ku dewlet ji nexweş û malbatên wan re peyda bike.
Wezareta Tenduristiyê her sal di navbera 17 û 20 hezar bûyerên nû yên penceşêrê de tomar dike (di serî de penceşêra memik û pişikê), û nêzîkî 1100 bûyer di nav zarokan de, ku piraniya wan penceşêra xwînê ne. Tevî van hejmaran, dermankirinên imûnî û armanckirî yên nûjen hema bi tevahî ji navendên hikûmî tune ne, bi hinceta zehmetiyên îthalatê û lêçûnê. Ev dermanên biha ji bazara taybet re hatin hiştin; ev tê wê wateyê ku mafê jiyanê ji burjuwazî û xwediyên pereyan re tê monopolkirin, lê nexweşê kedkar neçar dimîne dermankirina xwe paş bixe an berê xwe bide çavkaniyên nefermî.
Ev trajediya tenduristiyê piştrast dike ku gihîştina dermankirineke bi rûmet bûye îmtiyazeke çînî, di bin sîstemeke ku berjewendiyên elît û mîrên şer ên xwe datîne ser jiyana bi milyonan. Ev xwînmijandin tenê bi avakirina sîstemeke tenduristiyê ya giştî û belaş, wekî beşek ji guhertineke civakî ya berfireh ku saman û desthilatê vedigerîne destê girseyên hilberîner, dê rawestê.

