Rêbernameya Suwêdê: Guhastin an Jî Dubarekirina Stemkariyê?

Doza, Wezîrê Karên Derveyî yê Hikûmeta Demkî, Esed eş-Şêbanî, di hevdîtineke çapemenîyan de bi Wezîrê Karên Derveyî yê Urdunê û Namzedê Amerîkî re xuya bû da ku tiştê ku wan bi navê “rêbernameyek” ji bo çareserkirina “krîzê” li Suwêdê ji tîrmehê ve pêşkêş bikin. Di zêhirê de, rêbername xwe wekî hewldanek ji bo zêdekirina ewlekarî û aramiyê û parastina sivîlan xuya dike, lê rastiyê cuda ye: ya ku ji çend mehan ve qewimiye encamek siyasetên mezhebpêrewî û pratîkên mîlîsyan e ku jiyana sedan kesan girtiye û deh hezaran kesan ji wir koşandiye, di nav hevkariya hêzên herêmî û tunebûna her adaletek rast de. Daxuyandina rêbernameyê tenê hewldanek e ji bo meşrûkirina Hikûmeta Demkî û dubarekirina kişandina wê, dema ku gel qurbanê koçberiyê, feqîrî û birçîbûnê dimîne.

Komkujî û Felaketên Suwêdê

Ji tîrmeha 2025an ve, Suwêdê şerekî xwînî dîtiye ku ji aliyê hikûmetê ve hatiye çêkirin, ya ku wekhevî û stemkara xwe ya mezhebpêrewî û hevkariya hêzên herêmî diyar kiriye. Li aliyekî hêzên Hikûmeta Demkî û mîlîsên wê û hin eşîrên Bedewî, û li aliyê din jî komeleyên durzî yên herêmî, şer çêbûn, di navbera wan de komkujî, bombebaran, revandin, dizî û şewata malan çêbû ku sedan kes mirin, hezarên kes birîndar bûn û zêdetirî 120 hezar kes koçber bûn di nav birçîbûnek piçûk de. Hikûmet hewl da ku tawanên xwe bi şandinê veşêre “polis” û komîsyonên lêkolînên sexte, dema ku Şêxên Aqil û komîteyên gelî organek herêmî ava kirin ku role wan ji sînora aramiyeke demkî derneketiye. Ji derve, Îsraîl bi êrîşên hewayî ket nav, û Amerîkan, Urdunî û Neteweyên Yekbûyî bi daxuyaniyên vala derketin, dema ku dosyeya alîkariyê wekî amûrek şantajê hate bikaranîn. Ya ku qewimiye krîzek herêmî nebû, lê beşek nû ya istismara xwîna Sûriyan û parvekirina xirabûnê di navbera rejîm û hêzên navxweyî de bû.

Dewleta Ewlekarî ya Mayinde

Yek ji pirsgirêkên bingehîn yên vê peymana nepenîtiya wê ya ku ketina serokê rejîmê berê û rêberên herî girîng yên amûrên ewlekarî yên wê nayê vê wateyê ku xwe dewleta ewlekarî bi xwe bikeve. Metodên amûrên ku bingeh avêtibû stemkariyê nehatibûn berdan, û rêbername wekî referansên meşrû bi Wezareta Navxwe û dadmendiyê re dimeşe, nepenîkirina ku van dezgehan ji dehsalan ve têkilî represyon û fesad bûn, û piştî 8ê kanûna paşîn jî, bi pratîkên represîf û neqanûnî re têkildar dimînin, di nav de komkujiyên herêma deryayê. Bicihhîstina van heman strukturan bi erkê hesabderiya encamên komîteya lêkolîna serbixwe ya navneteweyî tenê tê vê wateyê ku meşrûtiyek sexte pêşkêş bike wan û rêya adaletê bi xetera noqavêtina adî ya ku hikûmet li hember her pirsgirêkê ku têkiliyê bi menfeyên wê re dike, dike.

Guhastinek Girêdayî Împeryalîzm û Xweseriya Biyanî

Akirina Urdunê, Amerîkayê û Îsraêlê wekî hevkarên rasterast di “garantîkirina ewlekarî” de li başûr tu awayek serxwebûna neteweyî naguherîne, lê tesdîq dike ku pêşeroja Sûriyê û yekîtiya wê li ser maseyên hêzên herêmî û navneteweyî tê xêzkirin, dûr ji daxwaza xwe ya Sûriyan ku ji zêdetirî 15 salan represyon û êşên di bin desthilata Esed û Hikûmeta Demkî de kişandiye. Ev navxweyiya derve xweseriya li ser hemû karûbarên welêt dubare dike, ji ewlekarî heya rêveberî û siyasetê, û her guhastineke siyasî vediguherîne rûyek tenê ku menfeyên rastîn yên gel nîşan nade. Her guhastinek ku li ser vê xweseriyê ava bibe, guhastineke temamnebûyî û xirab e, dabeşbûnên navxweyî diximîne, yekîtiya neteweyî lawaz dike, û xeterê dike ku daxwazên şoreşa gelî bibe kaxêtên danûstandinê yên ku ji bo xurtkirina bandora derve têne sûîstîmalkirin li şûna ku Sûriyan bikaribe destûra xwe ya jiyanê bi xwe diyar bike.

Şoreşek Ku Tê Kêmkirin Wek “Krîzek Herêmî”

Serhildana Suwêdê tenê şerûdên navxweyî an krîzek bawerî bi navendê re nebû, lê dîroka zindî ya ruhê şoreşa gelî ya Sûriyê bû: redkirina feqîrî, cudakariyê, û stemkariyê, û israrkirinê li ser mafê gel ku xwe bi xwe diyar bike û karûbarên xwe bi xwe birêve bike dûr ji navendîtiya ku dewlemendiya wan dawiye û ji dehsalan ve zilm lê kiriye. Ji ber vê yekê, hewldana ku vê têkoşînê biguherîne dosyeyeke “lihevkirinê” tenê awayek e ji bo dagirtina wê, spîkirina hikûmetê, valakirina wê ji naveroka wê ya azadîxwazî, û guherandina daxwazên meşrû yên gel bi tenê kaxêtên danûstandinê ji bo berjewendiya navend û elîta wê ya hukimran.

Avakirina Vejenê Li Ber Dilsozî û Îtaetê

Rêbername soz dide avakirina vejenê û pêşkêşkirina alîkariyê, lê ev mafên meşrû bi vegera dezgehên dewleta navendî û pejirandina mantiqa wê ve girêdide, dubare dike hevkêşeya kevn a Esed: xizmet, kar, û aramî li ber dilsozî û li gorî navendê. Berevajî, ya ku gelê Sûriyê hewce dike avakirina vejenek e ku bin çavdêriya gelî ye, garantî dike adaleta civakî û damezirandina dabeşek adil a dewlemendiyê, dûr ji projeyên ku bi mercên daneran ve girêdayî ne, amûrên ewlekarî yên represîf, û siyasetên îtaetê yên bicihkirî, û ne bi mercê tewandina navenda hêzê an jî dilsoziya wê ve.

Polîsek Herêmî Bê Erkedarî

Axaftin di derbarê polîsek herêmî ya ku “hemû pêkhateyan” temsîl dike rastiya talş veşêre: tayînkirin û çavdêriya wê dê bin kontrola heman Wezareta Navxweyî de be, ango di destên heman amûrên ku Suwêdê bombebar kirine û bi piştgiriya vê hikûmetê komkujî çêkirine de be. Vê pêşniyarê êşên gelê Suwêdê û têkoşîna wan a dirêj ji bo rizgarî ji destê navenda ewlekarî ji serdema Esed ve nepenî dike, û ramana xweşeriya xwezayî ya demokratîk vediguherîne versiyonek rengîn û guherandî ya xwe ya amûra ewlekarî ya navendî, ku amade ye ku kişandina li ser parêzgehê dubare bike û dengê niştecîhan bixe.

Yekîtiya Neteweyî ya Ji Jor Ve Hate Bicihkirin

Şandera “şerê axaftina nefretê” di zêhirê de dibe ku xweş xuya bike, lê di rastiyê de amûrek e ji bo bêdengkirina opozisyonê û rê li ber her dengê wêrek ku pratîkên hikûmetê dişibîne. Tecrubeyên ji ketina rejîma Esed ve tesdîq dikin ku ev hikûmet bi temamî çavên xwe li ser dengên eleqeyê yên ku bi axaftina nefretê digirin, dipêçe, piştgirî û çepikan pêşkêşî wan dike, dema ku hemû rexneyên rastîn di bin şandera yekîtiya neteweyî ya sexte de têne bêdeng kirin. Rastî ev e ku yekîtiya rastîn bi biryaran ji jor ve nayê bicihkirin, lê bi wekhevîya rastîn û adaleta civakî ya ku hemî kesan dihewîne tê avakirin, û garantî dike ku her kes mafê xwe yê azad îfadekirinê, nîşandana opozisyonê û pratîka wê bê tirs an tehdît.

Alternatîva Şoreşger

Her rêbernameya rastîn û jidil divê ji prensîbên jêrîn dest pê bike:
Rakirina metod û awayên amûrên ewlekarî, ne tenê spîkirina wan da ku bidomîne represyon û zordestî li hember Sûriyan.
Xurtkirina komîteyên gelî û organên herêmî ji bo birêvebirina ewlekarî, xizmetan, û prosêsên avakirina vejenê bi awayek ku taybetmendiya wan diparêze û mafê wan ya temam diyar bike dûr ji navendîtiya represîf.
Hesabderiya aşkera û şefaf ji bo hemû kesên têkilî represyon û fesad bûn, û çalakkirina rastîn a adaleta guhartinê ya ku hemû kesên ku di nav de destên wan bi xwîna Sûriyan di zêdetirî 15 salên şer de ketine, dihewîne.
Serxwebûna birara neteweyî ji xweseriya derve, û bilindkirina menfeya gel li jor menfeyên hikûmetê û hêzên navxweyî yên herêmî û navneteweyî.
Girêdana avakirina vejenê bi adaleta civakî û dabeşkirina dubare ya dewlemendiyê re ji bo garantîkirina mafên koçberkirî û herêmanên herî zêde hatine tesîrkirin, û çêkirina ya ku siyasetên navendî di salên şer de xirab kirine.

Xulasa Giştî

Rêbernameya Suwêdê tenê hewldanek e ji bo dubarekirina Hikûmeta Demkî û xurtkirina xweseriya biyanî, dema ku êş û azara gelê Sûriyê li Suwêdê ji tîrmeha 2025an ve û daxwazên serhildana gelî ji bo adalet û azadî nepenî dike. Hikûmet hewl dide ku dezgehên ewlekarî yên xwe spî bike, avakirina vejenê bi îtaetê ve girêde, û yekîtiya neteweyî ya ji jor ve bicîh bike, dema ku alternatîva rastîn divê li ser rakirina amûrên represîf, xurtkirina organên gelî yên herêmî, hesabderiya tawankaran, serxwebûna birara neteweyî, û girêdana avakirina vejenê bi adaleta civakî û mafên kesên tesîrdar re ava bibe.

Heval Ebû Cad